Những ngôi chùa cổ ở Sóc Trăng

 Sóc Trăng là vùng đất có trên 200 ngôi chùa lớn nhỏ của 3 dân tộc Kinh – Khmer – Hoa. Đối với đồng bào Khmer, chùa vừa là nơi tín ngưỡng, vừa là địa điểm sinh hoạt tinh thần. Do vậy, những ngôi chùa của đồng bào Khmer Nam bộ có kiến trúc vô cùng độc đáo không nơi nào có được Vì thế ở Sóc Trăng, hầu như huyện, xã nào cũng có sự hiện diện những ngôi chùa lớn nhỏ khác nhau, tạo nên quần thể kiến trúc đẹp mắt, linh thiêng và tôn vinh các giá trị lịch sử văn hóa truyền thống của vùng đất Sóc Trăng nói riêng và vùng Đồng bằng sông Cửu Long nói chung. Nhưng nôi tiếng nhất là Chùa Dơi, chùa Đất Sét, chùa Kh' leng, chùa Chén Kiểu.

Chùa Dơi

      Chùa Dơi hay còn có tên là chùa Mã Tộc, chùa Mahatup, là chùa Khmer cổ, nằm cách trung tâm thành phố Sóc Trăng khoảng 3km. Ban đầu, chùa được xây dựng bằng vật liệu tre lá, sau đó mới được xây bằng tường gạch, mái ngói. Chùa gồm 3 công trình kiến trúc chính là chánh điện, sala và nhờ thờ cố lục cả Thạch Chia. Sở dĩ được gọi là chùa Dơi, bởi lẽ đây là nơi lưu trú của hàng trăm ngàn con dơi quạ sinh sống trên các cành cây ở khuôn viên phía sau chùavới nhiều cây cổ thụ là điểm trú ngụ của hàng ngàn con dơi như: dơi quạ, dơi ngựa lớn, dơi ngựa Thái Lan... nên người dân địa phương quen gọi là chùa Dơi.

       Chùa Dơi là ngôi chùa có kiến trúc, hoa văn đặc sắc, to đẹp vào bậc nhất trong số 92 ngôi chùa Khmer của tỉnh Sóc Trăngbởi sự hoà đồng của nền văn hoá Việt - Miên thể hiện ở điêu khắc Ăng-co với nhiều phù điêu và hoa văn trên làng loạt cột đài nơi chính điện. Gian chính điện chùa có đặt một pho tượng Phật Thích Ca bằng đá nguyên khối cao 1,5 m, ngự trên một tòa sen cao khoảng hai mét. Chung quanh là những bức tường trang trí các tác phẩm tranh vẽ sinh động, mang phong cách dân gian, miêu tả cuộc đời Đức Phật, từ lúc ra đời cho tới khi được khai minh rồi nhập Niết bàn. Ngoài gian chính điện, trong khuôn viên chùa còn có nhiều bảo tháp chứa di hài, nơi thờ cúng các nhà sư quá cố cùng nhà ở của các sư và nhà hội Sa La như kiểu nhà rông hay hội trường... Bên cạnh hệ thống tượng Phật, chùa Dơi cũng là nơi hiện lưu giữ nguyên vẹn các bộ kinh ghi trên lá cây thốt nốt, những hiện vật quý hiếm mang nhiều giá trị đặc sắc về văn hóa tín ngưỡng của vùng đất Nam Bộ.

Chùa Đất Sét

      Ở Sóc Trăng, phần lớn các ngôi chùa đều xây theo kiểu Khơ-me, duy có ngôi chùa người Việt có một không hai ở nước ta, nổi tiếng từ Nam ra Bắc, đó là chùa Đất Sét, còn gọi Bửu Sơn tự. Chùa Đất Sét là nơi thờ tự của nhà họ Ngô ở Sóc Trăng vì vậy không có sư sãi ở, chỉ có những người trong họ chăm lo khói hương và giữ chùa. Ngôi chùa đã qua 06 đợi trụ trì cho đến hôm nay. Người có công lớn, xây dựng ngôi chùa là ông Ngô Kim Tòng (sinh 1909, mất 1970), xây dựng từ năm 1928 và sau 42 năm thì hoàn thành. Với bàn tay tài hoa chưa học qua lớp mỹ thuật nào, Tất cả từ tháp Đa Bảo 13 tầng, tháp Bảo Tòa cao hai mét, đến Lục Long Đăng và hàng ngàn bức tượng lớn, nhỏ làm bằng độc một chất liệu: đất sét! Sau đó được phủ ngoài bằng nước sơn, kim nhũ và dầu bóng nên trông giống như làm bằng chất liệu đồng.

       Điều gây ngạc nghiên và nể phục với khách tham quan chính là 4 cặp nến cao 2,6m trong chùa. Ba cặp nến lớn, mỗi cây nặng 200kg, bề ngang bằng 1 vòng tay người ôm; còn cặp nhỏ mỗi cây nặng 100kg được đốt cháy liên tục suốt ngày đêm kể từ năm 1970 khi ông Tòng mất. Hơn 30 năm mà cặp đèn cầy vẫn còn cao hai tấc và còn khả năng cháy thêm 3 năm nữa. Trong chùa còn 3 cây nhang lớn, mỗi cây nặng 50kg chưa sử dụng, cao 1,5m, nếu thắp lên chắc vài năm mới tàn.

Chùa Chén Kiểu

       Chùa Chén Kiểu ( còn gọi là chùa Sà Lon) nằm cách TP. Sóc Trăng khoảng 10 km, thuộc xã Đại Tâm, huyện Mỹ Xuyên, là ngôi chùa cổ nhất ở Đồng Bằng Sông Cửu Long. Chùa được cất bằng lá vào năm 1815. Đến năm 1969, chùa được xây dựng lại với thiết kế như hiện nay.Đây là ngôi chùa có thiết kế khá đặc biệt khi được ốp bằng những mảnh vỡ của chén, dĩa kiểu tạo nên những bức tranh đa sắc, sinh động. Kỹ thuật ốp sứ độc đáo đã tạo nên vẻ đẹp riêng rất ấn tượng của ngôi chùa. Tại chùa Sà Lôn còn lưu giữ một bộ sưu tập đồ gỗ quý hiếm được chạm, khảm rất tinh tế, nhà chùa mua lại trong phần gia sản của công tử Bạc Liêu năm 1947.

       Nóc chùa Chén Kiểu gồm 3 mái so le, mái trên cùng nhỏ hơn hết được trang trí như tấm thảm nhiều màu sắc. Ở gờ mỗi lớp mái đều có trang trí hoa văn, hoạ tiết, các tượng truyền thống của văn hoá Khmer, mang ước vọng an lành và siêu thoát. Toàn bộ các chi tiết, bức tranh… của mái chùa đều được cẩn bằng chén kiểu.

      Tuy là công trình của người Khmer nhưng chùa Chén Kiểu lại thể hiện sự giao thoa văn hoá mạnh mẽ của 3 dân tộc anh em. Hoạ tiết rồng, bệ thờ của người Hoa được chạm khắc tinh xảo, hình ảnh phụ nữ Kinh đội nón lá, tượng rắn và chim thần uy nghiêm của người Khmer kết hợp hài hoà càng làm nổi bật lên vẻ tôn nghiêm, lấp lánh của ngôi chùa này.  

Chùa Khleang

      Chùa Kh’Leang là một trong những ngôi chùa Khmer cổ nhất Sóc Trăng. Theo sách ghi lại, chùa được xây dựng vào khoảng thế kỷ XVI theo lối kiến trúc của các chùa Phật giáo Nam Tông ở Thái Lan và Campuchia. Ban đầu, chùa được xây dựng bằng vật liệu gỗ, mái lợp lá. Kiến trúc hiện nay của chùa là do lần trùng tu cách đây hơn 80 năm, với vật liệu gạch, ngói.

       Chùa Kh’Leang nằm trong khuôn viên rộng 3.825m². Cổng ra vào vừa được xây dựng rất công phu, phía trong là ngôi chánh điện nằm biệt lập với kiến trúc khá phức tạp, rất độc đáo. Bờ mái gồm 3 cấp, mỗi cấp chia thành 3 nếp, 2 nếp phụ hai bên nhỏ hơn nếp giữa và không có tháp nóc. Chánh điện được xây dựng từ năm 1918 bằng 6 hàng cột dọc gồm 60 cây cột trụ.

            Bộ mái chùa cũng được xây dựng theo thể thức tam cấp và mỗi cấp lại có 3 nếp. Nếp giữa lớn hơn nếp phụ ở hai bên và không có tháp nóc chùa. Chung quanh mái chùa được đắp phù điêu hình chim, thú cũng như những hình ảnh tượng trưng cho triết lý nhà Phật. Toàn bộ mái chùa là cả một công trình kiến trúc vĩ đại thể hiện quan niệm, triết lý về Phật, Trời của người Khmer.

      Hiện nay, chùa vẫn còn lưu giữ được bản sao tài liệu ghi chép từ thư tịch cổ, trong đó có nói đến nguồn gốc địa danh Sóc Trăng, lịch sử của chùa. Hàng năm, chùa còn là nơi diễn ra những ngày lễ truyền thống của dân tộc Khmer như lễ Chol-Chnam-Thmay, lễ Dolta, lễ Cúng trăng và hội Đua ghe ngo.

      Nếu có dịp đến Sóc Trăng, du khách đừng quên ghé thăm những ngôi chùa Khmer cổ kính để hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa cũng như đời sống tâm linh của đồng bào Khmer Nam bộ.

Chú thích ảnh:

A1: Chùa Dơi

A2: Chùa Đất Sét

A3: Chùa Chén Kiểu

A4: Chùa Khleang

Nguyễn Thị Việt Hà

Báo Cà Mau Thứ 7 ngày 21 tháng 9 năm 2012 

VỆT MÁU

   Truyện ngắn: Nguyễn Thị Việt Hà

Đồng hồ chạy nhanh như ai thò tay vào vặn: 6h45p. Nàng quơ vội cái túi, xỏ chân vào đôi giày cao gót, bế con gái lên xe và dắt ra cổng. Hấp tấp, vấp, đôi giầy giây tuột quai. Nàng cúi xuống sửa lại. Giật thót. Dưới chân nàng sẫm màu máu khô. Một vệt lớn loang dài gần bằng miệng chiếc nón lá. Tại sao lại có vệt máu ngay trước cánh cửa nhà nàng? Một vụ tai nạn?  Ẩu đả có vũ khí? Một người vô ý vướng đá, té, mảnh thủy tinh cứa vào chân? Chết tiệt! Đám máu khô đồng lõa với đầu óc tưởng tượng của nàng,

-         Mẹ, trễ giờ học con. Mẹ cài quai giày lâu thế? – Con gái nàng thỏ thẻ nhắc mẹ

-         Xong ngay đây con gái.

Chết tiệt! Thật vớ vẩn. Chỉ là một đám máu khô thôi mà!Nàng lắc đầu không nghĩ nữa, chiếc Spasy lướt nhẹ trên đường. Nàng mua xôi cho con, thả con trước cổng trường. Con bé mắt trong veo, môi nũng nịu như cánh hoa hồng, níu tay mẹ

-         Mẹ ơi, đêm qua mẹ về trễ nên không biết…

-         Mẹ xin lỗi con gái nhé! Chiều nay mẹ sẽ đón con sớm.

-         Không mẹ ơi, chiều qua… – Con bé ngập ngừng, mắt ươn ướt chực khóc

7h, còn 30p nữa, nếu không đi nhanh sẽ mắc vào những đoạn đường tắc. Nàng cúi xuống hôn con.

-         Chiều qua mẹ đã để bà Vú đón con nhưng chiều nay mẹ sẽ…

-         Không mẹ ơi… - Con bé chưa chịu rời mẹ

-         Mẹ hứa với con gái rồi mà. Vào lớp đi con. Mẹ đi làm, sắp trễ giờ rồi…

Nàng quay xe, không kịp nhìn thấy con gái đưa ống tay áo quyệt mắt. Nó lủi thủi tay cầm hộp xôi bước vào trường. Cái cặp đeo to gấp rưỡi tấm lưng con bé khiến nó giống như một chú rùa con.

7h20, nàng đến cơ quan. Chọn một góc khuất, nàng phớt nhẹ cọ lên má, dặm phấn trắng, phấn hồng, mascara vuốt mi, lướt hai nét son lên môi, mái tóc dài quá vai hất nhẹ một bên. 5 phút đánh bật dáng vẻ người đàn bà bận rộn, nàng trở thành người phụ nữ 100% hoàn hảo. Nàng xoay nhẹ người, chiếc váy bung xòe, phun nước hoa ngược gió, nàng bước nhanh qua đám sương vừa tạo, ướp hương vào thân thể bằng cách đó. Nàng gõ guốc trên hành lang từ tốn, êm ái và quyến rũ.

-         Ôi, Trúc xinh đi đứng một mình cũng xinh – Nam, phòng chất thải rắn tán tỉnh.

Nàng mỉm cười, liếc nhẹ, đuôi mắt nàng khiến Nam chút nữa lảo đảo.

      -   Chị Trúc, chiếc váy màu hoàng yến hợp với chị quá!  - Lan, phòng quản lý môi trường trầm trồ.

- Mỗi ngày chị ấy một trang phục, bộ nào chẳng hợp. – Minh, cùng phòng tán dương

Người phụ nữ 100% hoàn hảo giữ nguyên nụ cười mãn nguyện. Không ai nhận ra người đàn bà đơn thân tất bật trước 7h sáng. Các cô gái trẻ ngưỡng mộ vẻ đẹp của nàng. Những gã đàn ông hoặc tán dương, hoặc ngầm so sánh với vợ mình rồi thở dài tiếc nuối. 30 tuổi, nàng rất  nữ tính, quyến rũ và kiêu hãnh. Đôi khi nàng thấy mình như MiMi, còn mèo cái nhà nàng. Bốn chân kiêu kì như đi trên một nét kẻ và ngoe nguẩy cái đuôi chẳng khác gì một ả đỏm dáng ra đi với sự bất cần, để lại con tam thể La La nhà hàng xóm ngoài cánh cổng, ngẩn ngơ như một quý ông bị “cắm sừng” trông thật thảm thương! Nàng từng đi hai chân trên một đường thẳng, ngớ ngẩn đặt thêm sách lên đầu và vụng về để sách rơi nhiều lần xuống sàn. Giờ thì nàng đã thuần thục, uyển chuyển như tấm lụa phơi.  Thật ra, chính nàng cũng không chú mục vào chúng nhiều lắm, những con mèo. Chỉ vì những con mèo cái đã tồn tại trong gia đình nàng từ rất lâu.  Đó là một sự hiện diện  đặc biệt theo kiểu kế thừa. Nàng thích nhìn chúng vì chúng khó hiểu như nàng. Không ai có thể đoán chúng đang nghĩ gì, thậm chí nhìn cả vào ánh mắt!  Nàng đánh giá mọi người khác nhau, và cư xử với họ cũng theo cách khác nhau. Những người nàng cho là mạnh mẽ, khả kính, nàng sẽ có thiện cảm, còn những kẻ yếu kém, nàng không để mắt tới.

Mở cửa phòng kế hoạch, nàng luôn đúng giờ như cân tiểu ly. Nhấm nháp chút café lon lấy ngoài máy, nàng làm việc một cách mẫn cán.

11h30 ăn trưa. Nàng chọn canh rau má nấu tôm, sườn kho mặn. Bưng khay đến bàn của Minh, Lan, Nam và chị Liên, nàng quen ngồi cố định chung với một số bạn. Bữa trưa vui vẻ kết thúc vào lúc 11h55. Năm người café trưa. Nam bắt đầu thao thao bất tuyệt “ điệp vụ hoa hồng” với một cô tên Yến ở Ngân Hàng, kế hoạch trong tuần tới sẽ để đôi môi Nam đáp xuống đóa hàm tiếu chúm chím môi Yến. Chị Liên phì cười bảo Nam hãy bảo vệ bộ răng kẻo hôn bậy, con gái người ta nheo nhẻo đâu có chịu, tặng vài bạt tai, san bằng răng cọ thì tội.  Lan, Minh  quan tâm đến trang phục của Trúc. Các cô suýt xoa khen dáng nàng đẹp mặc chi cũng đẹp. Những bộ đồ sành điệu hợp dáng lại càng tôn nét kiêu kì. Mùi nước hoa của nàng đang sử dụng cũng rất lạ. Hương cam bergamot, cây đại hoàng, hoa cúc bạch, hoa huệ, hoa hồng, hoắc hương, gỗ đàn hương.Cũng là nước hoa Ricci Ricci là biểu tượng mới của nhãn hiệu nước hoa Nina Ricci nhưng Lan và Minh không có được làn hương toát ra phảng phất sau mỗi bước chân như nàng. Nàng nháy mắt trêu hai cô gái trẻ rằng nước hoa phân biệt rất rõ các chặng đời của chị em phụ nữ.Hai cô gái trẻ hương nồng nàn hơn. Còn nàng, tuổi cũng chặng giữa cuộc đời thì “ hương bay đi ít nhiều” nên mới thoang thoảng phảng phất. Chị Liên lại chép miệng than thở rằng chị thua thiệt bởi chỉ dùng một loại hương duy nhất là hương của cha mấy đứa trẻ nhà chị. Nàng chợt chạnh lòng, cả đời nàng chỉ khao khát loại hương  mà chị Liên đang dùng…

-         Chị Trúc có chuyện gì hay kể đi – Nam lên tiếng

     -  À, không có gì. Chỉ là một đám máu khô trước cổng – Nàng buột miệng. Chợt giật mình, không hiểu vì sao nàng lại nhắc đến vệt máu trước cổng trong khi đã không còn nhớ nó sau 7h sáng.

Mọi người sửng sốt, dồn hỏi. Nàng bối rối:

-         Mình không biết vì sao lại có đám máu khô ấy. Nó loang ra cả một mảng lớn.

Lan dự đoán chắc có một vụ tai nạn đã xẩy ra. Thời gian gần đây thành phố cứ 5p lại có một vụ. Minh thì cho rằng hẳn có một người nào đó đeo trang sức nhiều đi ngang đó và lúc khuya khoắt.

-         Phập!

 Con dao cán vàng cắm ngập trái táo đỏ. Cả bốn người giật thót mình khi Minh diễn tả hành động của tên hung thủ cô đang tưởng tượng.

      -   Cũng có thể còn ly kì hơn – Nam chậm rãi nói – Mùi hôi của thứ thịt người phân hủy, ngôi nhà hoang, những bí mật…

-          Thật khủng khiếp – Trúc nhăn mặt thốt lên!

Không gian trầm lắng. Mỗi người theo đuổi một suy nghĩ riêng từ vệt máu khô trước cổng nhà Trúc. Nàng rùng mình. Đám máu khô có chân đi theo bám vào nàng để bây giờ cảm giác rõ nhất là sự hoang mang.

   -  Trời ạ  – Chị Liên phá vỡ bầu không khí đặc quánh đó – Các cô cậu giàu trí tưởng bở quá nhỉ? Phức tạp! Biết đâu có tay chủ quán nhậu đi mua huyết heo về làm món tiết canh trứ danh của quán.  Y vấp té, bịch huyết bể, đổ ra trước cửa nhà Trúc và giờ thì nó khô.

Năm người cùng bật cười bởi phát hiện rất hay ho của chị Liên. Trúc thở phào nhẹ nhõm như chính nàng trút đi một gánh nặng.

13h làm việc. Nàng lên kế hoạch về chương trình công tác trọng điểm của thị trường bất động sản thành phố. Sếp phó nhờ nàng Book Hotel cho chuyến công tác tuần tới ở Nha Trang. Nàng chuyển email địa chỉ khách sạn, số phòng. 5p sau, sếp phó vào phòng Kế Hoạch.

    -  Cô Trúc chọn cho tôi khách sạn có cái tên khủng khiếp nhất Việt Nam. Cô ám chỉ điều gì? – Sếp phó dẵn từng tiếng.

Phòng Kế Hoạch tịnh không một âm thanh. Tất cả đang theo dõi nét mặt của sếp phó. Nàng ngơ ngác:

    -  Evason Hideaway là khách sạn 5 sao được xếp hạng trong danh sách 101 khách sạn tốt nhất thế giới không lẽ chưa vừa ý anh?

     -  Nếu cô chu đáo như thế tôi không phải mất công sang đây! Cô mở mail kiểm tra ngay cho tôi – Sếp phó nện gót giầy nặng trịch quay ra. Âm thanh lạnh tanh, nghiến lại.

- Sao vậy chị ? – Minh sang bàn Trúc lo lắng hỏi

- Không sao đâu cô bé! Em làm việc đi.

Trúc mở email. Khách sạn Vệt Máu Loang… Trúc nhìn trân trân vào màn hình. Sao lại có chuyện như thế này… Rõ ràng nàng đã gọi điện thoại book phòng khách sạn Evason Hideaway ở Nha Trang rồi kia mà? Tại sao nàng lại chuyển thông tin quái quỉ này cho sếp… Vệt máu loang không buông tha cho nàng.

Thời gian lệt bệt trôi.

17h nàng rời khỏi Sở. Chiều nay nàng sẽ đón con gái sớm. Tối sẽ không hẹn với bất kì ai ngoài con bé….Con bé thấy mẹ đến đón, vui sướng nhẩy chân sáo, líu lo kể chuyện có một bạn chung lớp dưới quê chuyển lên. Bạn học rất giỏi, xung phong trả lời câu nào cũng đúng được cô giáo khen. Nàng mỉm cười, không khoảnh khắc nào bình yên hơn như khi ở bên con.

Nàng dừng lại trước cánh cổng, bấm chuông. Bất giác Trúc nhìn xuống chân mình, vệt máu khô sậm đen, bụi lấp đi những vết loang quái dị, chỉ còn lại một đám nhỏ.

-         Tại sao lại có vệt máu khô ở đây? – Trúc buột miệng.

-         Mẹ ơi…

Vai con gái run lên, bé áp mặt vào lưng mẹ nấc lên. Nàng lo lắng dựng xe, bế con, ôm vào lòng.

-         Con gái của mẹ tủi thân đấy ư? Đêm nay mẹ sẽ ở nhà, kể chuyện và ru con ngủ. Lát nữa hai mẹ con ta sẽ đi ăn những món con thích.

      -  Không, mẹ ơi…Vệt máu khô ấy là của con Mi Mi nhà mình. Nó đã chạy ra đón con khi bà Vú mở cửa, một chiếc xe máy giống chiếc xe của mẹ đã cán qua Mi Mi. Con đã khóc rất nhiều…rất nhiều…Mỗi ngày con đều gặp Mi Mi nhiều hơn mẹ, con yêu nó. Con đã đợi mẹ cả đêm qua…Đợi mẹ cứu Mi Mi…Nhưng nó đã chết, ngay chỗ này, dưới chân mẹ… 

TA NGỦ VÙI VỚI NHỮNG GIẤC MƠ ĐẸP MÀ THÔI

TA NGỦ VÙI VỚI NHỮNG GIẤC MƠ ĐẸP MÀ THÔI

26/09/2012 10:32  |  178 lượt xem

Ngủ ngoan cơn hốt hoảng chiều nay xé niềm tin ra nhiều mảnh
Ta khâu vá những lặng im để tự an ủi mình
Đợi đêm vẫy vùng tàn rồi sẽ đến bình minh
***
Ngủ đi giấc mơ ngoan nhiều lần trong cơn bàng hoàng thật - giả
Xin đừng vặn mình cơn nấc trước sông
Nước mắt đặc như cafe phin
Zích zắc đi tìm...  một niềm tin
***
Chuốc bia đêm nay cho sông Hàn say
Ta ngả ngớ cười như con trẻ
Tình ơi ta bán rẻ
Giá chỉ bằng một tách cafe
***
Ngủ đi, cơn đau nhói lên từng hồi như rối loạn đường tiêu hóa
Thẩy xuống sông Hàn tất cả
Ta ngủ vùi với những giấc mơ đẹp mà thôi.
P/s: Tặng chị Thương Huyền 

Về Cà Mau ăn cá chốt

Cá chốt có mặt hầu như khắp lưu vực sông Cửu Long, nhưng nhiều nhất, ngon nhất vẫn là cá chốt Bạc Liêu, Cà Mau. Vài mươi năm trước, cá chốt nhiều đến mức vào những đêm trăng sáng, ta cầm một nắm đất ném xuống sông, lập tức cá chốt nổi đầu đen đặc quậy trắng mặt sông. Khi ấy loài cá đợi mùa sa mưa mang bụng trứng vàng hươm theo luồng nước từ kinh rạch ra đồng đẻ trứng bị xem như “đồ bỏ” chẳng ai thèm quan tâm bởi các tỉnh duyên hải ĐBSCL rất phong phú các loài thủy hải sản.

Thịt cá chốt chắc, ngọt,không có hậu tanh “nặng” như cátra hay basa.Cá chốt có ba ngạnh bén đâm đau nhức như ong chích. Mỗi lần quăng chài dính chừng 4 – 5 kg cá chốt là chuyện thường nhưng việc gỡ cá chốt cũng mệt vì mất cả tiếng bẻ ngạnh mới gỡ chúng ra khỏi chài. Bắt cá chốt thường lúc trời mát hoặc chạng vạng tối là lý tưởng. Có nhiều cách bắt cá chốt nhưng với tôi cách bắt của mẹ là thú vị nhất. Nhà tôi hướng mặt ra sông Cái Nước, mẹ khoét một cái hố ở ven bờ sông dài chừng tám tấc, miệng rộng chừng bốn tấc, khi nước rút đổ vào hố mồi nhử cá là  đầu, ruột cá và một ít thính rang thơm đã nấu chín. Đợi nước lớn ngập hố, cá chốt theo thủy triều sa vào,  cá say mồi quên thoát ra trước khi nước rút. Lúc ấy mẹ kêu mấy đứa con theo mẹ cầm cái rổ tre chận miệng hố lùa cho cá chạy rồi nghiêng rổ hứng cá. Chúng tôi rất thích thú với cách bắt cá độc đáo của mẹ, mỗi lần như thế ít nhất cũng được chừng 1/2kg cá, có khi bắt được gần 2kg cá.

Cá lớn để chế biến món ăn, cá nhỏ làm mắm. Món mắm cá chốt ăn rất ngon, một con mắm vừa một miếng ăn. Mắm cá chốt thường dùng để ăn sống với cơm kèm theo rau sống, khế chua, chuối chát chứ không kho như mắm cá phi, cá sặc... Cá chốt có thể nấu thành rất nhiều món ăn ngon: kho tộ, kho sả ớt, nấu canh chua, muối chiên hoặc chiên tươi…Hồi đó, ở quê cá chốt ít ai bán mà chỉ đem cho. Người ở chợ chê cá chốt ăn tạp, tanh hôi, chỉ người ở quê mới chuộng thứ cá này.

Cá chốt có nhiều nhớt, phải làm sạch, rửa kỹ, kho tộ thật sắc nước, ăn với cơm nóng. Nhưng hao cơm nhất là món cá chốt kho sả ớt. Mẹ làm cá thật sạch để ráo, ướp tiêu tỏi, bột ngọt, nước mắm, đường để cho thấm. Đổ cá vô ơ đất kho với nước mắm ngon với ít nước lạnh sem sép. Giữ lửa liu riu. Bằm sả, ớt cho vào nồi cá chốt kho. Khi thấy nước cá kho sắc lại sền sệt mẹ bắc ơ xuống, cho vào ít mỡ hoặc dầu ăn. Bữa cơm chỉ có ơ cá kho, nước chắt cơm thay canh vậy mà mấy đứa trẻ háu đói của mẹ cũng ăn đến 4 chén cơm. Cá chốt kho sả có hương vị rất đặc biệt. Cá ôm bụng trứng tròn căng, thịt ngọt đậm đà quyện với hương sả ăn vừa béo, vừa bùi, ngon không tả được.

Khi điên điển vàng bông, so đũa nở trắng cành, mẹ nấu canh chua cá chốt với cơm mẻ ngon “ quên sầu”. Chừng tháng 6, tháng 7 âm lịch, cá chốt tròn thịt, bụng mỡ béo vàng, món canh chua mẻ trở nên đặc biệt hơn bao giờ hết. Vị chua thanh tao của nước mẻ, ngòn ngọt bông điên điển hay hơi nhân nhẫn bông so đũa, quyện với vị ngọt bùi thơm tho của cá chốt, thêm hương thơm the the của tần dày lá ăn chung với dĩa muối cục dầm ớt… Tô canh chua ngon “nhất xứ”, chúng tôi quên mất mình đã ăn mấy chén cơm.  Nồi canh chua bình dân với nguyên liệu là cây nhà lá vườn không chỉ ăn với cơm mà còn là món nhậu lai rai ấm lòng của ba và mấy chú trong ngày mưa tầm tã.

Ngày nay cá chốt còn không nhiều nhưng Cà Mau vẫn là miền cá chốt. Ở quê người ta vẫn quăng chài, đặt bôn, chất chà… bắt cá chốt làm mắm hay chế biến thành những thức ăn ngon. Chỉ khác cái thứ cá “ bỏ đi” hồi xưa giờ đã thành đặc sản trong các nhà hàng, khách sạn. Dù vậy, người Cà Mau vẫn y như xưa, xởi lởi, chân tình mời bạn bữa cơm cá chốt kho sả, canh chua cá chốt cơm mẻ hay ăn món mắm dân quê để thấm thía câu dặn dò: Ăn mắm thấm về lâu, để hiểu thêm tình nghĩa của người dân quê cũng thấm về lâu như vậy!.

Nguyễn Thị Việt Hà
P/s: Bài đã đăng trên báo Thời Nay.

Về Cà Mau ăn cá chốt

Cá chốt có mặt hầu như khắp lưu vực sông Cửu Long, nhưng nhiều nhất, ngon nhất vẫn là cá chốt Bạc Liêu, Cà Mau. Vài mươi năm trước, cá chốt nhiều đến mức vào những đêm trăng sáng, ta cầm một nắm đất ném xuống sông, lập tức cá chốt nổi đầu đen đặc quậy trắng mặt sông. Khi ấy loài cá đợi mùa sa mưa mang bụng trứng vàng hươm theo luồng nước từ kinh rạch ra đồng đẻ trứng bị xem như “đồ bỏ” chẳng ai thèm quan tâm bởi các tỉnh duyên hải ĐBSCL rất phong phú các loài thủy hải sản.

Thịt cá chốt chắc, ngọt,không có hậu tanh “nặng” như cátra hay basa.Cá chốt có ba ngạnh bén đâm đau nhức như ong chích. Mỗi lần quăng chài dính chừng 4 – 5 kg cá chốt là chuyện thường nhưng việc gỡ cá chốt cũng mệt vì mất cả tiếng bẻ ngạnh mới gỡ chúng ra khỏi chài. Bắt cá chốt thường lúc trời mát hoặc chạng vạng tối là lý tưởng. Có nhiều cách bắt cá chốt nhưng với tôi cách bắt của mẹ là thú vị nhất. Nhà tôi hướng mặt ra sông Cái Nước, mẹ khoét một cái hố ở ven bờ sông dài chừng tám tấc, miệng rộng chừng bốn tấc, khi nước rút đổ vào hố mồi nhử cá là  đầu, ruột cá và một ít thính rang thơm đã nấu chín. Đợi nước lớn ngập hố, cá chốt theo thủy triều sa vào,  cá say mồi quên thoát ra trước khi nước rút. Lúc ấy mẹ kêu mấy đứa con theo mẹ cầm cái rổ tre chận miệng hố lùa cho cá chạy rồi nghiêng rổ hứng cá. Chúng tôi rất thích thú với cách bắt cá độc đáo của mẹ, mỗi lần như thế ít nhất cũng được chừng 1/2kg cá, có khi bắt được gần 2kg cá.

Cá lớn để chế biến món ăn, cá nhỏ làm mắm. Món mắm cá chốt ăn rất ngon, một con mắm vừa một miếng ăn. Mắm cá chốt thường dùng để ăn sống với cơm kèm theo rau sống, khế chua, chuối chát chứ không kho như mắm cá phi, cá sặc... Cá chốt có thể nấu thành rất nhiều món ăn ngon: kho tộ, kho sả ớt, nấu canh chua, muối chiên hoặc chiên tươi…Hồi đó, ở quê cá chốt ít ai bán mà chỉ đem cho. Người ở chợ chê cá chốt ăn tạp, tanh hôi, chỉ người ở quê mới chuộng thứ cá này.

Cá chốt có nhiều nhớt, phải làm sạch, rửa kỹ, kho tộ thật sắc nước, ăn với cơm nóng. Nhưng hao cơm nhất là món cá chốt kho sả ớt. Mẹ làm cá thật sạch để ráo, ướp tiêu tỏi, bột ngọt, nước mắm, đường để cho thấm. Đổ cá vô ơ đất kho với nước mắm ngon với ít nước lạnh sem sép. Giữ lửa liu riu. Bằm sả, ớt cho vào nồi cá chốt kho. Khi thấy nước cá kho sắc lại sền sệt mẹ bắc ơ xuống, cho vào ít mỡ hoặc dầu ăn. Bữa cơm chỉ có ơ cá kho, nước chắt cơm thay canh vậy mà mấy đứa trẻ háu đói của mẹ cũng ăn đến 4 chén cơm. Cá chốt kho sả có hương vị rất đặc biệt. Cá ôm bụng trứng tròn căng, thịt ngọt đậm đà quyện với hương sả ăn vừa béo, vừa bùi, ngon không tả được.

Khi điên điển vàng bông, so đũa nở trắng cành, mẹ nấu canh chua cá chốt với cơm mẻ ngon “ quên sầu”. Chừng tháng 6, tháng 7 âm lịch, cá chốt tròn thịt, bụng mỡ béo vàng, món canh chua mẻ trở nên đặc biệt hơn bao giờ hết. Vị chua thanh tao của nước mẻ, ngòn ngọt bông điên điển hay hơi nhân nhẫn bông so đũa, quyện với vị ngọt bùi thơm tho của cá chốt, thêm hương thơm the the của tần dày lá ăn chung với dĩa muối cục dầm ớt… Tô canh chua ngon “nhất xứ”, chúng tôi quên mất mình đã ăn mấy chén cơm.  Nồi canh chua bình dân với nguyên liệu là cây nhà lá vườn không chỉ ăn với cơm mà còn là món nhậu lai rai ấm lòng của ba và mấy chú trong ngày mưa tầm tã.

Ngày nay cá chốt còn không nhiều nhưng Cà Mau vẫn là miền cá chốt. Ở quê người ta vẫn quăng chài, đặt bôn, chất chà… bắt cá chốt làm mắm hay chế biến thành những thức ăn ngon. Chỉ khác cái thứ cá “ bỏ đi” hồi xưa giờ đã thành đặc sản trong các nhà hàng, khách sạn. Dù vậy, người Cà Mau vẫn y như xưa, xởi lởi, chân tình mời bạn bữa cơm cá chốt kho sả, canh chua cá chốt cơm mẻ hay ăn món mắm dân quê để thấm thía câu dặn dò: Ăn mắm thấm về lâu, để hiểu thêm tình nghĩa của người dân quê cũng thấm về lâu như vậy!.

Nguyễn Thị Việt Hà
P/s: Bài đã đăng trên báo Thời Nay.