CÀ MAU VÀ TÔI.

CÀ  MAU VÀ TÔI.

(Bút kí: Nguyễn Thị Việt Hà  )

Năm 1996, tôi trở lại Cà Mau sau khi cùng mẹ xuôi ngược dọc ngang đất nước. Tuổi 17 tôi có nhiều khát vọng như chàng Damsan vượt rừng sâu tìm miền đất đen của bà Sunyrit. Cà Mau khi ấy còn hoang sơ lắm, giữa thành phố vẫn còn lau sậy mịt mù chen lẫn với sự sầm uất của các khu chợ, các cung đường nhỏ và hẹp, nhà lô nhô lấp xấp lẫn lộn giữa các khu cao tầng và khu ổ chuột kế bên. Lần ấy, tôi trễ đò phải ở lại bến Tàu A một đêm, mướn chị chủ quán bún nước lèo cái võng tòng teng treo trên hai cây tràm trước bến tàu nằm ngủ, quấn chặt tấm mền cũ vẫn nghe muỗi vo ve, eo sèo ngay bên tai.

Nói là  ngủ chứ thực tình cũng không ngủ được, tôi ngồi kế bếp lửa đỏ của chị bán bún, kêu một tô bún vừa ăn vừa nghe mấy anh xe ôm nói chuyện râm ran. Toàn là xe 67, cả một bến đông đúc chỉ là xe 67, chú ngựa sắt đường trường rất hợp với miền tây, nơi những con đường gập ghềnh gấp khúc chen lẫn với kênh rạch chằng chịt. Thuở nhỏ, khi đọc Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi, tôi cứ cố hình dung về một vùng đất, nơi mà “sông ngòi, kênh rạch bủa giăng chi chít như mạng nhện” và “trên thì trời xanh, dưới thì nước xanh, chung quanh mình cũng chỉ toàn một sắc xanh cây lá...”. Cà Mau trong tôi khi ấy qua sự mường tượng từ những trang văn đã khiến tôi mê đắm, trong một góc bến tàu tôi ngóc cổ nghe mấy bác xe ôm kể chuyện bác Ba Phi như: Cọp xay lúa, Rắn hổ mây tát đìa, Ong gác kèo trên bắp chân người mà cười lăn lóc giòn tan xé đêm để đón bình minh.Đó là ông vua nói dóc của xứ sở Cà Mau, nhưng nói dóc một cách chân thật lừng danh cả nước .Tôi xuôi đò đi Cái Nước về Cái Đôi Vàm, những cái tên mới nghe đã thấy Cà Mau đầy ăm ắp. Màu xanh ngút ngàn trong trang văn của Đoàn Giỏi hiện ra trước mắt tôi, như được bơi trong không gian xanh ấy, như được uống lấy màu xanh ngan ngát, lìm lịm ấy mà ôm hết vào lòng hương đất, hương rừng. Chân trời như đang hiện ra trước mắt, như chỉ nhoài người với tay là chạm tới nhưng tàu cứ xé nước mà đi về phía chân trời ấy, càng đi càng rộng ra. Sắc chân trời như cùng với nắng mà đổi màu theo sắc cầu vồng. Hơn 300 năm mở đất, bước chân cha ông đặt đến đâu đất sinh đến đó. Những cái tên, những địa danh, đền đài từ trong huyền thoại như: Hòn Khoai, Hồng Anh thư quán, đình Tân Hưng, bến Vàm Lũng, đường Hồ Chí Minh trên biển, các kiến trúc nghệ thuật của hơn 100 đình, chùa, nhà thờ, thánh thất của người Việt, người Hoa và Khơme... Đã tạo nên bề dày lịch sử ở vùng đất này. Tôi cảm nhận rất rõ ràng như nghe được nhịp thở đất sinh sôi qua doi bùn vươn dài ra biển  mà tự hào về sự khai sinh mở cõi của bao lớp người trước.

      Rừng Bần, đước, mắm, sú vẹt lướt qua trước mũi tàu xõa tung tóc nước trắng xóa, qua nhiều con sông lắm lối, lắm ngã rẽ nhưng người Cà Mau ăn ở chỉ một lòng. Những tên sông Cái Rắn, Cái Nước, Đầm Cùng, Chà Là, Cái Keo, Bà Hính, Bảy Háp, những  tên gọi: cây bồn bồn, quả bòng bong, kẹo thèo lèo, cá thòi lòi, bo bo… nghe là lạ, nghe thương thương bởi chất đồng ruộng thấm đẫm Cà Mau đến tận cùng. Tôi hình dung vạt rừng đước với chùm rễ cắm chặt vùng đất bãi bồi vừa giống cái nơm úp cá vừa giống dáng người nông dân đang lom khom cấy lúa. Vạt dừa nước với ô rô vây kín mặt bùn xanh như chẳng thể xanh hơn. Lâu thật lâu mới nhìn thấy một ngôi nhà ven sông dáng u tịch, trầm buồn, mặt hướng ra phía sông, xung quanh nhà xăm xắp nước. Tôi hỏi một bác ngồi gần loài cây mọc dọc theo các bờ sông, rạch có rễ là lạ không cắm xuống đất và vươn thẳng lên khỏi mặt bùn mới biết là cây mắm. Bác gọi những chiếc rễ phụ ấy bằng cái tên gọi quê mùa “ cặc mắm” khiến tôi bật cười. Thịt cây mắm dai, các thớ xoắn chặt vào nhau khó cháy nên củi mắm là thứ củi dành cho người nghèo và những lò hầm gạch ngói. Trái mắm rụng đầy mặt nước làm thức ăn cho ba khía. Biết bao năm khai hoang mở đất, xứ xở Cà Mau, cây mắm vẫn miệt mài sinh sôi nẩy nở với vùng đất sình lầy.

 Năm 1999,tôi tốt nghiệp CĐSP Minh Hải với tấm bằng loại ưu, lóc cóc xuôi xe đò rời Bạc Liêu xuống Cà Mau nhận quyết định công tác tại Tân Hưng Tây. Rất vất vả ,cuối cùng tôi cũng tìm được trường. Ôi chao,mênh mông là nước , trường lọt thỏm giữa một bùng binh nước, trường chỉ là mấy căn nhà lá đơn sơ , nhìn thấy mà thương! Thầy hiệu trưởng rất dễ mến, đón tôi bằng nụ cười cởi mở thầy dắt tôi đi lòng vòng xung quanh trường và thưởng cho cái bụng đói meo của tôi một bữa cơm đặc trưng miền Tây: canh chua cá lóc,cá rô kho tộ. Tôi tạm ở nhà thầy, đó là một căn nhà lá rộng thênh. Đêm đầu tiên ở trường, tôi trằn trọc không sao ngủ được. Gió từ ngoài sông thổi vào lồng lộng, tiếng tu hú, vạc đêm kêu não nuột buồn hơn trấu cắn. Xứ gì đâu chẳng có người, lác đác có vài căn nhà, chợ không có, chỉ có vài căn tiệm nghèo nàn. Trường ít lớp, ít giáo viên, giáo viên đào tạo chính qui rất hiếm, phần lớn là giáo viên hợp đồng ( chỉ học qua lớp 9). Trường nằm  trụi lơ giữ cù lao bình bung Cái Bát, làm bằng lá, lợp liptol xi măng, nền đất, bàn ghế gần như không cái nào nguyên vẹn. Đó cũng là thực trạng chung về trường lớp cho cả tỉnh Cà Mau còn đang rất khó khăn lúc ấy. Tôi ngóc cổ nhòm qua khe vách, trăng thượng tuần hào phóng phủ giát bạc khắp nẻo càng làm tăng vẻ vắng lặng cho khung cảnh. “ Đất lành chim đậu”, tôi bén duyên Cà Mau ở lại dạy học đến giờ.

 Năm 2000, tôi có dịp đến Đất Mũi. Mũi Cà Mau, mũi tàu của tổ quốc đang băng băng xé sóng lao về phía trước tưởng xa xôi vời vợi giờ đây tôi đã được đến. Một cảm xúc thiêng liêng dâng trào khi đứng trên mảnh đất tận cùng cực Nam của tổ quốc thân yêu: ấp Mũi, xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau - GPS 0001 - Mốc tọa độ Quốc gia, 8037’30” Vĩ độ Bắc, 104043’ Kinh độ Đông. Mũi Cà Mau là cuộc đất trẻ và yên bình nhất nước.Đứng trên Đài quan sát cao 21ở Đất Mũi Cà Mau nhìn ra biển thấy đảo Hòn Khoai rất gần, phóng tầm mắt ra xung quanh thấy biển nước mênh mông và rừng đước, mắm xanh xanh bạt ngàn. Chính nơi đây được mệnh danh là: mặt trời mọc ở biển Đông (phía tay trái) và lặn ở biển Tây (phía tay phải). Đặt chân đến địa phận Đất Mũi. Chạm tay vào mốc tọa độ, cảm giác thiêng liêng, xúc động nhìn lá cờ Tổ quốc tung bay, thấy yêu biết bao đất nước này. Mũi thuyền, biểu tượng Đất Mũi với lá cờ đỏ sao vàng phấp phới kiêu hùng giữa trời xanh và mây trắng. Tôi cầm trên tay nắm đất cuối cùng của tổ quốc rưng rưng muốn khóc.

Năm 2011, ngót nghét 15 năm tôi hắn bó với Cà Mau. Cà Mau đâu chỉ là rừng tràm, rừng đước. Cà Mau với tôi là tình đất tình người, là nỗi nhớ hun hút trong từng giấc chiêm bao tới giật mình chợt thức. Là con sóng vỗ cuối trời tổ quốc…Nhịp tim tôi thấmnhững giọt nước mưa ngọt ngào rớt đều trên mái tôn dành cho mùa nước mặn nuôi mình. Tôi vẫn uống gáo nước mưa lâu năm giữa mùa nắng gắt như người miền Tây thứ thiệt và ăn không biết no chén cơm nóng hổi bốc hơi với ba khía muối mặn mòi. Tôi quen với âm thanh củachiếc vỏ lãi chạy sành sạch trên dòng kinh đổ về miệt U Minh Hạ mà tưởng chừng như tiếng nhạc êm đềm quen thuộc của vùng sông  nước…

Cà Mau của 15 năm sau không giống như Cà Mau khi tôi mới vừa đặt chân đến. Cà Mau trở thành một tỉnh giàu tiềm lực kinh tế, nhất là tiềm lực kinh tế biển, tiềm lực rừng ngập mặn. Cà Mau cũng là một tỉnh khá năng động trong chiến lược phát triển kinh tế đặc thù của mình. Vẫn còn đó dấu ấn làng rừng qua hai cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, vẫn còn đó dòng máu hùng anh của bao thế hệ đổ xuống đất này để hôm nay, những cung đường rộng mở xòe ra bốn hướng, đưa ta đi thăm An Thới, Cái Nước, Năm Căn, thăm hòn Đá Bạc, thăm Đầm Dơi, Trần Văn Thời và về thăm Đất Mũi.

Gần  nửa đời người, tôi dãi dầu bước chân in khắp miền đất nước mới nhận ra một điều rất giản dị rằng tôi đã yêu Cà Mau như từ trong máu thịt từ bao giờ mà tôi chẳng nhận ra.

Nguyễn Thị Việt Hà