MẶT NẠ

   Truyện ngắn Nguyễn Thị Việt Hà ( bài đã dùng trên báo Tuổi Trẻ số 40)

Thầy A chắc chắn không bị tâm thần. Một thầy giáo còn đứng trên bục giảng thì không thể tâm thần được. Muốn gì thì muốn !

Rất ít khi thầy cười, trừ phi trên bục giảng. Vừa giảng vừa cười chả ảnh hưởng gì đến ai và cũng không khiến lũ học trò dưới lớp chú ý bài giảng hơn. Chúng còn nhiều việc: nói chuyện riêng, ném giấy, nhắn tin và chơi điện tử trên điện thoại. Tiếng thầy giảng văng vô tường, bắn lên trần lớp học và nó nở pháo hoa xuống mặt thầy. Trong khoảnh khắc ấy thầy A chỉ biết cười. Một thứ gì đó lờ mờ, đục đục, vô diện hiện tại, một mớ bòng bong chằng chịt, người ngợm thợ thầy, danh vị, đức tài, chữ nghĩa, sang hèn, tất cả đều mong manh, khập khềnh, huyền hồ đổ xô vào khoảnh khắc ấy. Mỗi ngày. Đều đặn. Không sót ngày nào.

Thầy thầy dạy thêm! Trường trường dạy thêm! Thế giới của bọn trẻ con nháo nhào vì đi học thêm. Chúng chẳng còn chút thời gian nào để chơi, ngủ và những làm thứ linh tinh khác. Vì thế đến trường thay vì để học nhưng chúng chơi, ngủ và làm những thứ linh tinh khác như triệu triệu, tỉ tỉ trẻ con trên thế giới này.

Thầy A không dạy thêm để lấy tiền! Một người thầy chân chính nhất quyết không buôn chữ! Lớp phụ đạo của thầy lúc nào cũng đông học sinh, đến mức trồi cả ra ngoài cửa lớp. Dạy phụ đạo miền phí bao giờ cũng đông. Tựa như con nhà nghèo bao giờ cũng có số lượng áp đảo con nhà giàu. Đồ điên! Cô X, thầy Z nhếch môi ngó qua lớp thầy A nói thầm trước khi gõ bàn, trịnh trọng kết thúc buổi dạy thêm rằng: Các em thân mến, là con ngoan trò giỏi chúng ta không quên nhiệm vụ quan trọng là đóng tiền trước khi ra khỏi lớp nhé! Tôi đếm số học sinh rồi đấy…!. Ô hô, trong rất nhiều cái chuẩn, cái chuẩn phụ huynh phải tôn trọng ưu tiên là “chuẩn của chuẩn”  thầy cô vừa mới nhắc đấy nhé. Nếu không con em chúng ta sẽ bị nốc ao.

“ Đồ điên”. Giống như đồng nghiệp, vợ thầy A luôn miệng “tặng” câu ấy cho thầy kèm theo một tràng dài kể lể những chuyện “điên hết sức” của thầy. Có điều âm lượng được khuyết đại đến mức các vị hàng xóm đáng kính, cũng là phụ huynh học sinh của thầy A, lúng túng không biết trả lời ra sao khi con hỏi: thầy của con điên thiệt hả mẹ?  À, con đừng tin cái điều con đang nghe, thầy cô đang đùa nhau đấy. Cuộc sống đôi khi buồn quá nên phải đùa cho vui. Ơ, đùa mà thầy phải bỏ ra khỏi nhà ngay lúc đang mưa gió thế này à?. Con không nghe vợ thầy nói sao? Nhà dột, dột từ nóc. Có lẽ thầy A đi tìm cái gì đó chống dột. Đứa bé trút tiếng thở dài như người lớn. Tự dưng nó lo lỡ thầy không chống được dột…

Gió bạo ngược. Mưa hung hăng, quất mạnh, thầy A bị hất bạt đi. Cái lạnh thấm dần, luồn lách cái thân thể một dúm thịt xương của thầy. Một người thầy, một thằng thầy một nó, một hắn… Nỗi ám ảnh cứ mỗi ngày lan tỏa thấm sâu, rồi chui vào ngóc ngách xương thịt, làm cho cơ thể thầy A bùng ra sắp vỡ tan như căn bệnh nan y nghiệt ngã đang hoành hành cơ thể thầy. Thầy A không trách vợ. Vợ thầy nói đúng. Chỉ có điên mới đem hết công sức, tâm huyết dốc vào cái lỗ dột của trường học. Nếu khôn thì hãy như thiên hạ khoét cho rộng ra một tí cái lỗ dột ấy của trường đem lấp vào cái lỗ dột nhà mình. Thiên hạ người ta đang ào ạt làm thế. Họa có điên đem muối bỏ biển, một mình thầy thì làm gì lấp được với cái lỗ dột lớn thế?!

***

Người điên không bao giờ bàn đến nhân cách. Thầy A không điên. Chắc chắn! Thầy nhìn rõ 2 lớp của gã mang tên nhân cách. Lớp vỏ để chưng ra cho thiên hạ ngắm. Lớp bên trong nép kín khin khít trong mỗi người nhưng có nội lực vô cùng ghê gớm. Đôi khi quá cần ánh sáng nó sẽ chòi đạp rách lớp vỏ kia ra.

Thầy A thấy nhân cách mình xuống cấp. Chẳng khi nào thầy dám đứng trước tấm gương. Thầy nhắm mắt khi coi thi tốt nghiệp. Thầy nhắm mắt trong bối cảnh nhiều người cùng nhắm. Nhân cách bên trong bỗng dưng quẫy đạp yêu cầu thầy giữ đúng vai trò một giám thị. Lớp vỏ nhân cách gằn giọng: đồ điên! Tỉ lệ chuẩn phải là 100%. Đừng khác người, tiếp tục nhắm mắt đi. Nhân cách bên trong phản ứng yếu ớt: chúng ta phải đảm bảo một kì thi nghiêm túc. Nhưng khi giả dối tràn lan, thậm chí người ta thấy nó bình thường thì khẩu hiểu kia có giá trị gì – lớp vỏ nhân cách bình thản phát biểu.

Bằng cách nào đó, nhân cách bên trong vẫn khiến thầy A cần mẫn bắt vài học trò dùng phao. Lập tức sau buổi thi, với một tội danh: không làm đúng nhiệm vụ vai trò giám thị được kết luận, thầy A bị lập biên bản. Cô X vỗ vai an ủi: “ Thôi, đừng buồn anh ạ. Cũng như anh, không thầy cô nào vui khi tiếp tay cho học trò dối trá đâu. Anh làm một việc đúng mà chúng em vì an phận không dám làm…”. “ Cho đáng đời. Chỉ đồ điên mới làm cái việc ấy! Đấu tranh tránh đâu?” một tiếng nói y hệt cô X vang lên ngay khi câu nói trước chưa kết thúc. Thầy A giật mình? Nó phát ra từ đâu, từ đâu? Từ đây nè, nhân cách bên trong cô X nhe hàm răng lòi sỉ ra lè lưỡi lêu lêu thầy A. Thầy muốn ngất!

Cuối năm học thầy A bị hiệu trưởng nhắc nhở, phê bình và buộc phải giải trình cái việc lớp mình chủ nhiệm tại sao lên lớp chỉ 96% từ lúc cuộc vận động “Hai không” được phát động. Uy tín, uy tín nhà giáo cần phải được đảm bảo, tôn trọng! Mình không tôn trọng mình thì ai tôn trọng mình đây. Muốn để gia đình – nhà trường – xã hội tôn trọng thì chất lượng dạy và học cần được đảm bảo. Mà muốn chứng tỏ sự đảm bảo ấy thì học sinh phải lên lớp 100%.  Thầy về “uyển chuyển theo tình hình thực tế” cho tôi. Biết chửa! Á, á thầy không đồng ý à. Tôi yêu cầu thầy… mà thôi thế này thầy A ạ ( dịu giọng) thầy hãy đặt vị trí thầy là tôi, một nhà quản lý sắp về hưu, tôi đã phải thực hiện mọi phương án “nội công ngoại cách” để đạt tỉ lệ vàng 99,9% học sinh lên lớp, đậu tốt nghiệp. Có như thế tôi mới thở phào nhẹ nhõm khi đi báo cáo với Phòng giáo dục. Có như thế tôi mới có cái lí lịch sạch không tì vết… Cái nước mình nó thế, coi như thầy giúp tôi!

Thầy A lê bước. Ì èo xung quanh mình mấy bà bán rau kể chuyện con thi tốt nghiệp. Bà bán rau cải nói: Bữa thi tốt nghiệp vui như hội, tất cả phụ huynh chen lấn đối diện cổng trường để mua đề giải, một bộ có 10 ngàn hà! Vui lắm. Bà bán rau muống nói: Nhờ vậy mà thằng con mới làm bài được đó chớ. Bà bán dưa leo nói: hú hồn bữa đó tui ở ngoài ruộng, thằng con tui thi về kể thầy cứu cả phòng nó. Tui đỡ tốn 10 ngàn mà con tui cũng đậu. Hên thiệt.

Thầy cười như mếu. Trường học là một không gian trang trọng, tôn nghiêm, nhìn từ ngoài vào trong, từ trên xuống dưới, từ tiểu tiết đến đại cục, tất cả đều toát lên vẻ đẹp hoàn hảo của một môi trường giáo dục sư phạm. Mọi người thầy đều tỏa ánh sáng của sự chuẩn mực,chân lý thánh thiện – Thầy luôn nghĩ thế. Thật bi kịch! Bài học trước khi bước ra cổng trường một học sinh phải học là sự gian dối, sự chấp nhận tiêu cực như một lẽ bình thường.

Về nhà. Vợ thầy A chu chéo về cái lỗ dột. Trời mưa nó cứ xối thẳng vào nhà. Tẹp nhẹp. Mụ đàn bà càm ràm đáng ghét. Đây, tiền đây! Thầy A móc túi lôi ra một sấp. Vợ thầy líu cả lưỡi hỏi tiền đâu mà lắm thế, ăn cướp à? Tiền chống rớt lớp! Mấy năm trước thấy tôi khó ai cũng sợ nên chạy trước cho con. Mấy đứa bị tôi ghim rớt tới giờ mới chịu đưa. Lì thiệt. Ủa, ủa… tôi tưởng…? Ủa cái gì mà ủa? Tưởng cái gì mà tưởng. Cầm tiền, biết thế thôi.

Không ai biết thầy A đeo mặt nạ. Vẫn nghĩ thầy A điên một cách rất tử tế. Kể cả ông hiệu trưởng. Ngoại trừ vợ thầy A!

Họa có điên mới dám bảo thầy A điên!

Bảo Thanh