MUÔN NẺO “ TÒ TÉT”….

Trong cái nắng như đổ lửa hay mưa mù trời,  khắp các nẻo đường ở Cà Mau có những con người áo sờn vai, quần bạc màu đường đất rạc chân đẩy chiếc xe thu mua phế liệu.  Mỗi ngày, họ cặm cụi len lỏi từng ngõ hẻm, góc phố thu mua những đồ dùng cũ kỹ với biết bao khó khăn, cực nhọc vì nặng gánh mưu sinh. Trong số ấy, có người nhờ nghề này mà nuôi con cái học hành đến nơi đến chốn. Cái nghề mà có lẽ chỉ duy nhất ở Cà Mau này có tên gọi rất riêng là “ Nghề tò tét” khi công việc của họ gắn chặt với tiếng “ tò tét” vang lên từ đôi tay chai sần, đen nhẻm khi bóp chiếc kèn tự chế.

Những mảnh đời sống nhờ phế liệu…

Lẫn mưa nắng, xe cộ, bụi đường… những con người lam lũ bất kể đàn ông hay đàn bà, trẻ nhỏ hay người lớn đều có thể làm nghề thu mua phế liệu chỉ cần lận lưng một số vốn nho nhỏ.  “  Cả gia đình tui trông chờ vào cái xe “ tò tét” . Nhà nghèo, không ruộng đất, thất nghiệp vì công ty giải thể… Tui không biết làm sao kiếm sống nên phải làm cái nghề này. Cực dữ trời lắm cô. Một ngày tui lội cả chục cây số ở thành phố này không kể nắng mưa vừa mua vừa lượm phế liệu mà chỉ đủ ăn chớ không có dư dành dụm. Đời tui khổ, tui ráng để sắp nhỏ được ăn học đặng sau này có cái nghề…” -  Anh Chánh ( Phường 6 – Cà Mau ) ngậm ngùi tâm sự. Anh sắp xếp lại đống đồ cồng kềnh vừa mua để gọn lại trên xe. Gương mặt sạm khắc khổ nắng gió, trông anh già hơn rất nhiều so với tuổi 40 của mình. Anh vuốt lại những tờ tiền rồi cẩn trọng bỏ vào trong túi, gò lưng đẩy chiếc xe nặng nề, tiếng tò tét từ chiếc kèn bóp lại vang lên theo từng bước chân, hứng cái nắng rát bỏng từ mặt đường hắt lên.  Chị Kim Phô Lel ở Đông Hưng – Cái Nước ngồi bệt trong góc khuất của con hẻm Phường 8 giở cặp lồng cơm tranh thủ ăn trưa. Chị xúc từng muỗng cơm ăn với cá khô, kế bên là ca trà đá thay canh ăn ngon lành. Chị kể: “ Tui ở mướn gần 10 năm rồi cô. Khổ dữ lắm mới bỏ xứ đi, ráng mần cho con đi học. Năm 2007 chồng tui cặm cột điện mướn cho người ta không may bị điện giựt chết. Mình tui với 2 sắp nhỏ, mướn vuông người ta mần không đủ sống nên tui lên Cà Mau làm cái nghề này cho sắp nhỏ được đến trường. Chịu siêng thì ngày cũng kiếm được chừng hơn trăm ngàn, xài nhín nhín thì cũng đủ…”.  Cùng cảnh ngộ với chị Lel là chị Mai quê ở Sóc Trăng trôi dạt xuống Phường 8 – Cà Mau cũng thu mua phế liệu mưu sinh. Suốt ba năm với xe đẩy và chiếc kèn bóp, không một con hẻm nào, đường phố nào ở thành phố Cà Mau không in dấu chân chị. Hai vợ chồng với 3 đứa con sống trong căn phòng mướn chưa đầy 10m vuông chật chội. Chị nói chị không sợ cực, thậm chí có người tỏ vẻ kinh khi và đề phòng hoặc xua đuổi chị như kẻ trộm khi nghe tiếng tò tét…. Nhưng chị sợ những đêm tối trời về muộn, đi qua hẻm vắng vật vờ mấy tên say sỉn, nghiện ngập lao ra sàm sỡ. Có lúc sợ quá nhưng không dám bỏ xe cứ thể vừa đẩy xe, vừa chạy thoát thân. “ Cực đó nhưng không dám bỏ nghề vì bỏ nghề biết làm gì kiếm sống nuôi con. Cũng không còn cảm giác tủi thân như những ngày đầu nữa, mình sống ngay thắng không có cướp giựt của ai là được. Trong xóm “ tò tét” của tui ai cũng động viên nhau ráng được như gia đình anh Nguyễn Văn Thương ở Cái Nước đẩy xe “ tò tét” mà nuôi con học Đại Học.”

Nắng xế, ở một góc đường, lẫn trong gió bụi, người phụ nữ trạc ngoài 30 dáng vẻ lam lũ gạt mồ hôi đội chiếc nón đã cũ lầm lũi đi tiếp trong con hẻm dài hun hút. Chị không quên ngoái lại mỉm cười gật đầu chào. Nụ cười của chị lóng lánh trên gương mặt nắng làm cho cháy đen.

Giấc mơ Đại Học từ chiếc xe tò tét…

Theo câu chuyện của chị Mai chúng tôi tìm về Cái Nước để gặp anh Nguyễn Văn Thương. Tiếp chúng tôi trong căn nhà nhỏ thuộc ấp Ngọc Tuấn, huyện Cái Nước anh cười cởi mở: “ Mọi bữa giác này tui còn đẩy xe. Cái nghề này đâu thiếu mồ hôi, nước mắt nhưng nhờ nó mà gia đình tui đủ ăn, sắp nhỏ được đi học”. Gần 50 tuổi, anh đã có đến hơn 20 năm “ thâm niên” gắn bó với nghề thu mua phế liệu. Anh trở dậy từ lúc sáng sớm cùng vợ lo cơm nước cho các con đi học rồi mang theo cặp lồng cơm trưa cùng tiếng tò tét vang mọi thôn cùng ngõ hẻm: Anh tần ngần kể: “ Trước đây tui cũng có chiếc xe đạp kéo nhẹ hơn xe đẩy nhưng sau đó nhường lại cho sắp nhỏ đi học. Vì nghèo quá, vợ tui thường xuyên đau yếu, hai đứa con đầu phải nghỉ học sớm, điều đó khiến tôi hối hận hoài. Mấy đứa sau tui nhứt quyết phải ráng mần, cực khổ nhiêu cũng chịu, miễn tụi nó được đi học”. Vợ chồng anh đều thuộc lớp người “ nghèo từ trong trứng nghèo ra”, miếng đất cắm chòi còn không có lấy đâu ra vuông bọng để cấy lúa, nuôi tôm như người ta. Cũng muốn kiếm việc gì đó buôn bán nhưng không có vốn hoặc làm mướn ở các khu công nghiệp trên Bình Dương nhưng vợ anh lại đau bệnh nên anh ở nhà. Hồi mới “ vào nghề” tiền lời chỉ đủ mua kí gạo về nấu cháo trắng, về sau quen dần cuộc sống cũng ổn định. Giờ thì một ngày trung bình  anh cũng kiếm được từ 60.000 đ đến 100.000 đ tiền lời. Niềm hạnh phúc nhất của gia đình anh có lẽ đặt hết vào cháu Nguyễn Vũ Linh - hiện là sinh viên năm cuối của trường Đại Học Cần Thơ khoa Tài Chính Kế Toán và cậu con út đang học cấp 3, hai cháu đều học rất giỏi.

Chiều muộn, trên đường về, lẫn với tiếng còi xe vang lên inh ỏi từ đường quốc lộ là tiếng tò tét khiêm tốn vang lên như bị tiếng ồn ào đường phố nuốt chửng, những con người bé mọn còng lưng đẩy chiếc xe chở phế liệu cồng kềnh nặng nề gấp nhiều lần thân thể họ. Trong số đó có em Nguyễn Thị Thuý quê ở Cái Đôi Vàm – Phú Tân mang ước mơ Đại Học theo từng tiếng “ tò tét” vang lên sau xe đẩy. Em chia sẻ: “Đang học lớp 11 thì mẹ em bị bệnh nặng, em nghỉ học phụ gia đình nhưng em chưa bao giờ nghĩ mình sẽ bỏ dở giấc mơ thành cô giáo. Chiếc xe này đã giúp gia đình em qua những ngày khốn khó và sẽ giúp em trở lại trường… Nhất định năm sau em sẽ tiếp tục đi học… Mẹ em cũng đã khỏi bệnh…”. Gương mặt nhỏ nhắn ánh lên nước da khoẻ mạnh dãi dầu mưa nắng của Thuý, nụ cười như sáng lên bởi ước mơ và quyết tâm chinh phục ước mơ ngỡ xa vời với cô “tò tét” nhỏ bé ấy!

Không biết trên đất nước này có bao nhiêu người “gia nhập” vào “đội quân phế liệu” nhưng tôi biết cái nghề ở Cà Mau gọi theo tiếng kèn bóp tự chế ấy có nhiều người làm nghề cực nhọc ấy lắm. Họ có thể là người địa phương hoặc từ nơi khác đến. Họ có thể chỉ sống qua ngày với chén cơm trắng, hột vịt kho, chén canh rau, ngủ trong căn nhà trọ ọp ẹp hoặc ngả lưng nghỉ trưa ở một góc khuất của một con hẻm nào đó. Cuộc sống của họ là mảng đối lập với một thành phố trẻ sôi động, nơi các nhà hàng và tiệm ăn sang trọng đang mọc lên như nấm… Nhưng trong số họ, những giấc mơ đẹp đang dần trở thành hiện thực khi con em họ đang miệt mài học tập trong giảng đường Đại Học. Cuộc sống mưu sinh đòi hỏi ở những người như họ sự cần cù, nhẫn nại và cả sự vất vả, hy sinh. Vì hạnh phúc gia đình và tương lai của các con, những con người ấy đã tảo tần, chịu thương, chịu khó để vượt lên...

Nguyễn Thị Việt Hà